با پايان نخستين مرحلهي ترميم قلعهي دمشق، اين مكان ديدني تاريخي، اوايل هفتهي جاري با حضور “بشار اسد” رييس جمهوري سوريه بازگشايي شد.
وزارت فرهنگ سوريه، يك برنامهي دو مرحلهي براي ترميم قلعهي دمشق تدارك ديده كه اجراي مرحلهي نخست از سال ۱۹۸۴تا ۲۰۰۶ميلادي ادامه داشت و در خلال آن بخش جنوبي قلعه بازسازي شد.
مرحلهي دوم نيز كه دو سال به طول خواهد انجاميد، به بازسازي بخش شمالي قلعهي اختصاص دارد تا براي ميزباني آيينهاي اعلام دمشق به عنوان پايتخت فرهنگي جهان عرب در سال ۲۰۰۸ميلادي، آماده شود.
قلعهي دمشق كه در شمال غرب شهر قديمي دمشق جا خوش كرده، برخلاف ديگر قلاع باستاني كه در اماكن مرتفع و مشرف بر منطقه بنا شدهاند، در زميني هموار ساخته شده تا دژي مستحكم براي دفاع از شهر باشد.
گرچه دمشقيها ميگويند، تاريخ بناي اين قلعه به دوران سلسلهي “آراميها” يعني دو هزار سال قبل از ميلاد مسيح برمي گردد، اما برپايهي مستندات تاريخي، قلعه در دوران حكومت “سلجوقيان” در سال ۱۰۷۶ميلادي ساخته شد و در زمان “محمد بن ايوب” برادر “صلاحالدين ايوبي”، معروف به “شاه عادل” ( ۱۲۵۹ -۱۲۰۲ميلادي) توسعه يافت.
قلعهي دمشق در دفع تهديدات صليبيها ( در نيمهي دوم قرن دوازدهم ميلادي) در دوران حكومت “نورالدين بن زنكي” و سپس “صلاحالدين ايوبي” نقش مهمي ايفا كرد و همين موضوع محمد بن ايوب را به اهميت قلعه واقف كرد و او به توسعهي آن همت گماست كه ۱۵سال به طول انجاميد.
به گفتهي مورخان، بسياري از قسمتهاي اين قلعه كه در اثر زمين لرزهها و جنگ ها، ويران و با گذر زمان در يك هزار سال گذشته، فرسوده شده بود، در عمليات كاوشگري، كشف و سپس ترميم شد.
از مهمترين بخشهاي قلعهي دمشق، برج شمالي آن است كه در دوران حكومت صلاح الدين ايوبي در سال ۱۱۸۸ميلادي بنا شد و عمليات ترميم آن نيز به پايان رسيده است .
در اين قلعه، پيكرهاي نورالدين و صلاحالدين به خاك سپرده شده بودند، ولي بعدها به مكان فعلي در كنار مسجد اموي معروف به “الكلاسه” انتقال داده شدند.
قلعهي دمشق در زميني به مساحت ۳۴هزار متر مربع و به شكل مستطيل در ابعاد ۲۴۰متر در ۱۶۰متر بنا شده است.
اين قلعه با ديوارهي بلندي محدود شده كه در قسمتهاي مختلف آن ۱۰برج ۱۲متري، به شكل مربع و چهار دروازه تعبيه، و دورادور آن خندقي به عرض ۲۰ متر و ارتفاع پنج متر حفر شده است. تاريخ ساخت اين خندق به سال ۱۲۱۶ ميلادي بر ميگردد.
در اصلي قلعه، در ضلع شرقي آن واقع شده و ساير درها، براي محرمانه ماندن، مستتر شده و داراي پل متحرك روي خندق بودند.
اكنون تنها قسمت شمالي اين خندق بر جاي مانده كه بستر يكي از شعبههاي رودخانهي “بردا” معروف به “العقرباني” است كه آب آن نيز خشك شده است .
“مسجد ابي الدرداء” و كاخ حاكمان دولت ايوبي از مهمترين قسمتهاي اين دژ است .
به نوشته مورخان، قلعهي دمشق در دوران سلسلههاي سلجويان، ايوبيان و مماليك، از جايگاه ويژهي سياسي، نظامي برخوردار بود و مقر حكومتي به شمار ميرفت.
دژ، داراي “دار الحكومه”، مسجد و تالارهاي متعددي مانند “دار البركه” و “دار الرضوان”، همچنين حمام و مقبره و در واقع يك شهر كامل بود. به طوري كه به هنگام جنگ و حمله دشمن، ميتوانست تمامي ساكنان شهر دمشق را در خود جاي دهد. در شرايط عادي نيز مقر فعاليتهاي حكومتي بود.
در دورهي حكومت سلسلهي مماليك ( ۱۵۱۶ -۱۲۶۰ميلادي) كه پايتخت از دمشق به قاهره منتقل شد، دژ، دار الحكومهي جانشين شاهان مماليك در دمشق شد و هنگام سفر شاه به دمشق، به عنوان ميهمانسرا، مورد استفاده قرار ميگرفت.
قلعهي دمشق در برابر يورش مغولان و تاتارها به فرماندهي “تيمور لنگ” در سال ۱۲۵۹ميلادي، بشدت مقاومت كرد، اما در اثر شدت حملات با منجنيق، برج هاي غربي و جنوبي دژ منهدم و سرانجام شهر تسليم شد.
در كتابهاي تاريخي آمده است: “الطاهر بيبرس” از قويترين حاكمان خاندان مماليك، در نبرد براي دفاع از دمشق در برابر حملات تاتارها و صليبيان، مدتهاي طولاني در دمشق اقامت گزيد و قلعه را مقر فرماندهي سپاه خود كرد.
الظاهر بيبرس كه در قلعهي دمشق جان باخت، در مدرسهي “الظاهريه” در كنار مسجد اموي به خاك سپرده شده است.
در آن دوران، مهمترين سلاح براي دفاع از قلعهي دمشق، منجنيق بود كه براي پرتاب سنگهاي بزرگ و گلولههاي آتشين به كار گرفته ميشد.
به هنگام صلح و آرامش نيز قلعهي دمشق، شهري مستقل بود كه در آن سربازان به همراه خانوادههاي خود در آن سكونت داشتند. قلعه داراي بيت المال، انبارهاي آذوقه، آسياب، زندان و شماري كاخ براي مقامات بود.
در دوران سلطهي امپراتوري عثماني بر سرزمين شام ( ۱۹۱۸ - ۱۵۱۶ميلادي)، كه تا پايان جنگ جهاني اول ادامه يافت، قلعهي دمشق به مقر نظاميان عثماني مستقر در اين سرزمين، معروف به “ارتش انكشاري” تبديل شد. حاكم عثماني، به رييس قلعه، لقب “آغا” ميداد.
قلعهي باستاني دمشق در دوران استعمار فرانسه ( ۱۹۴۶ - ۱۹۲۴ميلادي) به زندان تبديل شد. بيشتر مبازران با استعمارگران فرانسوي، خاطراتي از اسارت در زندان قلعه را نگاشتهاند كه در كتابهاي تاريخي مكتوب است .
دورادور قلعهي دمشق را كه در مركز شهر جاي دارد، بازارهاي متعددي مانند “حميديه”، “چرم سازان” در شمال و “رزه سازان” در غرب دربرگرفته بود.
در دو بازار اخير، “نعل و زين” اسب و “شمشير و سلاحهاي جنگي” معمول آن زمان، ساخته ميشد كه بتدريج، گذر زمان از اهميت آنها كاست.
دولت سوريه در سال ۱۹۸۰ميلادي، اين بازارها را تخريب كرد تا قلعه از هر چهار سو قابل مشاهده باشد.
بازار حميديه كه در زمان سلطان عبدالحميد عثماني (حدود ۲۰۰سال پيش) احداث شد، اينك مركز تجاري شهر دمشق به شمار ميرود.
[
چاپ خبر ] [ کدخبر: 128504131914 ] کلمات کليدی: بينالملل,هنری
